La Grèce n’appartient pas au gouvernement grec !

10294378_310199515797554_9130121461112352751_n-1

Le gouvernement grec, on le sait, ne s’embarrasse pas particulièrement des condamnations qui pèsent sur lui. Les atteintes au droit en Grèce ont été très nombreuses ces dernières années. Le gouvernement grec s’est constamment heurté aux limites légales de son action mais sans pour autant en être détourné : coupes dans les retraites considérées par la Cour des comptes comme contraires à la Constitution, nouveau contrat d’apprentissage et salaire minimum pour les moins de 25 ans jugés illégaux par le Conseil de l’Europe, décision de fermeture de l’audiovisuel public suspendue  par le juge des référés du Conseil d’Etat, la plus haute juridiction administrative du pays… Rappelons aussi que la Grèce a été condamnée onze fois en trois ans (2009-2012) par la Cour européenne des droits de l’Homme pour les conditions de rétention des migrants.

Aujourd’hui, le gouvernement grec va plus loin et prétend, cette fois en toute légalité, mettre en vente très prochainement nombre de plages sur des dizaines d’îles (Naxos, Rhodes, Leucade, Limnos, en Crète…). Pour ce faire, le gouvernement a d’abord, en novembre 2013, transféré la propriété de ces plages au « TAIPED ». Pour compléter son funeste dessein, en avril dernier, ce gouvernement a présenté un projet de loi démantelant, en très large partie la loi littoral. Les restrictions existantes sur la superficie maximales de concession de plage (bars, parasols, chaises longues) seraient supprimées. La bande d’accès à la mer assurée pour le public serait réduite de 50 à 10 mètres.

Alors qu’il y a quelques années, les suggestions d’un célèbre magasine allemand proposant à la Grèce de vendre ses îles pour rembourser ses dettes avaient fait scandale dans toute l’Europe, voici que le gouvernement grec s’apprête à mettre en œuvre concrètement cette proposition.

On peut regretter que le gouvernement privatise et mette en vente des actifs publics, qu’il vende ou ait vendu les parts qu’il détient ou détenait dans des entreprises comme la compagnie ferroviaire Trainose ou encore l’OTE, l’opérateur historique de télécommunications. Si on peut regretter ces cessions, il est néanmoins difficile de les contester sur le plan légal.

Mais il n’en va pas de même pour le littoral, les plages, les ports, les aéroports !

Ces espaces et ces biens appartiennent à tous les Grecs. Ils constituent une part de leur patrimoine et, suivant une intéressante jurisprudence, ils constituent un des volets du droit au libre développement de la personnalité, protégé par l’art. 5 al. 1 de la Constitution hellénique.
Le gouvernement grec ne peut vendre, privatiser ce qui ne lui appartient pas, confondant ainsi bien commun et bien public.

Les acquéreurs de ces espaces et de ces biens doivent être conscients que leurs acquisitions seront susceptibles d’être contestées par un gouvernement de changement, défendant les intérêts de la Nation et non ceux des promoteurs privés, qui dénoncera leur illégitimité et leur illégalité.

Gabriel Colletis et Iphigénie Kamtsidou, professeur de droit constitutionnel à l’Université Aristote de Thessalonique

Le blog de Gabriel Colletis

WWF: Dear Mr Barroso …

Dear Mr Barroso,

WWF is writing to you again (original letter January 2012) to emphasise the critical environmental dimension of the commitments agreed between the Troika and the Greek Government in the framework of the programmes of economic adjustment.

Since 2010, when the first Economic Adjustment Programme (herewith “Programme”) was agreed, we have witnessed an important loss of legal and political safeguards for the protection of the environment and a diminution of the overall quality of life. Greece is now embarked on an even deeper crisis to come: ecological, social and economic. The elimination of legal provisions for the protection of the environment, the intensified legal uncertainty and lack of transparency about the costs on nature and citizens of this country from the austerity measures, the constant weakening of the already feeble environmental governance system and the absence of a coherent framework for a truly living economy, ‐ these are the incalculable costs of the measures imposed to date.

Using the austerity measures as legitimation, you are no doubt aware that different ministries in our country have launched a concerted legislative barrage which results in:

  • constantly undermining the environmental impact assessment and licensing system;
  • undermining the conservation framework for protected natural habitats (such as national parks and the Natura 2000 sites) with provisions favoring specific types of investments, primarily holiday resorts and new tourist villages;
  • declassification from protection status of ecologically precious forest and coastal areas;
  • endless environmentally destructive legalisation of illegal construction, even within legally protected areas;
  • continued refusal by the state to collect financial penalties of unaccounted millions of euros for illegal constructions along the coastal zone and on forested land;
  • privatisation through the Hellenic Republic Asset Development Fund of ecologically significant and legally protected areas, many of which have been designated as Natura 2000 sites, under the guise of easing the path for development of vacation homes and tourism resorts;
  • the overhaul of the spatial planning framework in order to allow the rapid approval of large investments, primarily in the area of tourism, contrary to specific or local land use and nature protection rules.

The recent announcement by the Ministry of Finance of a draft law on coasts has fueled an already heated state of unease and anger over the continued loss of environmental acquis. This draft law, which is included in the Programme as a commitment by Greece, would allow for the degradation of important parts of the coastal zone and promote a tourism development model based on the construction of large resorts and tourist villages. In the case of Spain, this has proven to be an environmentally and economically unsustainable development model.

WWF believes that there is a shared responsibility between the members of the Troika and the Greek Government for the environmentally dramatic consequences of the policies and measures agreed under the Programme. The Greek Government, under the threat of sinking deeper into the crisis, is overseeing measures that deregulate and undermine the prospects for the genuine development of a truly living and sustainable Greek economy. The members of the Troika are equally responsible for promoting and formulating measures of a development model based on narrowly defined economic objectives that will lead ineluctably towards a profound ecological deficit.

WWF urges you to rethink Greece’s unsustainable development model that you are supporting and even insisting upon. We believe it is essential for the short, medium and long‐term prosperity and stability of this country that you undertake a vital and urgent revision of the policies and conditions of the Programme. You must realize that it is necessary to incorporate urgently ecological and social sustainability indicators and safeguards in order to:

  1. Respect the environmental acquis and reinforce the protective measures for Greece’s natural capital, through clear and comprehensible legislation.
  2. Require the submission of all Programme updates to comply with strategic environmental assessment, in compliance with Directive 2001/42/EC (including the public consultation procedure), using ecological indicators to assess the impact on natural ecosystems and services;
  3. Formulate a national framework for the development of a living and long‐term sustainable economy.

The policies which are included in the Programme and implemented by the Greek Government are often presented as the only way to prosperity. They are not. As we have demonstrated in our report “A living economy for Greece”1 , Greece is endowed with a huge potential for truly sustainable development in ecological, social and economic terms.

The Economic Adjustment Programme for Greece needs to be brought into line with contemporary thinking and action on sustainable development in developed and developing economies alike. As a country we must be able to respond to the international, regional and national environmental challenges as reflected in the global agenda for sustainable development. Greece cannot remain a passive spectator in these developments, sacrificing its institutional framework and rules for protecting its natural capital in the name of an environmentally crippling programme for economic adjustment.

Given the enormous public attention and alarm about the issues raised in this letter, and believing that an urgent response is required from the public institutions responsible for devising and enforcing the joint Euro area/IMF bailout package, WWF intends to make this letter a matter of the public record. We look forward to receiving a reply from you to the issues raised here. We have sent a similar letter to Mr. J.M. Barroso at the European Commission and Mr. M. Draghi at the European Central Bank.

Yours sincerely,

Tony Long, Director WWF European Policy Office

Demetres Karavellas, Director WWF Greece

More…

The Greek Ombudsman on the occasion of the World Environment Day

(Press Release, Athens, 5 June 2014)

Participating in the celebrations for the World Environment Day in its institutional capacity, the Greek Ombudsman focuses closely on the highly topical and crucial matter of the protection and management of the coastal zone. The recent publication of the Draft Bill on the delimitation and management of the coastal zone for the purpose of public consultation, in conjunction with the Draft Bills for the regulation of the possibility of state-owned property being purchased by private [legal or natural] persons and for the out-of-court settlement of property-related disputes between the State and private owners, justifies this Authority’s grave concern.

The risk of degrading the coastal environment through exhausting exploitation is inherent in the proposed regulations. The narrow and short-term conceptualisation of economic development increases the risk of damaging  coastal natural habitats, the already shrinking protected areas that are part of the Natura 2000 network, natural resources, the value of the landscape, and the quality of life.

The risks that arise from legislative policies that have been adopted over the last few years are: the creation of irreversible conditions, the degradation of the environment, and the erosion of natural habitats through the depletion of their productive capacity.

The present independent Authority, as it has pointed out in a recent special report and documents, as well as in older proposals (Annual Report 2005, p. 220; Annual Report 2004, p. 213 [both in Greek]) submitted to the ministers responsible [for these issues],  believes that it is imperative to manage the coastal zone in an environmentally sound manner and according to the principles of sustainable development. At the same time, having evaluated the recent legislative initiative, it highlights the potential risks and proposes that concrete criteria, procedures, or environmentally sound policies be adopted, so that the coastal environment can be protected and utilised and public property, as well as the citizens’legal rights, can be safeguarded.

The Greek Ombudsman, especially in the current economic and social circumstances, emphasises that safeguarding the citizens’ quality of life and respecting the preservation and protection of environmental goods, so that we don’t mortgage the natural legacy of the coming generations, is of the utmost importance.

For further information contact:

[Ms] Kallirroi Tzavara, tel. [+30]213 1306 610, mobile [+210]6979448887
[Mr] Petros Parayios, tel. [+30] 213 1306 625
[Ms] Demetria Papageorgopoulou, tel. [+30]213 1306 604

WWF: Διεκδικούμε ένα σωστό θεσμικό πλαίσιο για τον αιγιαλό

Με δεδομένη την πρωτοφανή και τεκμηριωμένη αντίδραση που έχει προκαλέσει το σχέδιο νόμου «Οριοθέτηση, διαχείριση και προστασία αιγιαλού και παραλίας», το οποίο τέθηκε πρόσφατα σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση, θεωρούμε επιβεβλημένη εκ μέρους της Κυβέρνησης τη μη κατάθεση του συγκεκριμένου σ/ν στη Βουλή.

Με αυτόν τον τρόπο ξεκινά η επιστολή που απέστειλε σήμερα το WWF Ελλάς προς την Υπουργό Τουρισμού, κα Κεφαλογιάννη και τους Υπουργούς Οικονομικών και Περιβάλλοντος, κ.κ. Στουρνάρα και Μανιάτη. Με αυτή της την επιστολή, η περιβαλλοντική οργάνωση δημοσιοποιεί το πλαίσιο των βασικών αρχών και κατευθύνσεων για ένα αποτελεσματικό και σαφές πλαίσιο για την παράκτια ζώνη και καλεί την Κυβέρνηση να μην προχωρήσει στην κατάθεση ενός καταστροφικού σ/ν στη Βουλή, εν μέσω μάλιστα πλέον των θερινών της τμημάτων.

Πιο συγκεκριμένα, το WWF Ελλάς υποστηρίζει ως απαραίτητες τις εξής αρχές και κατευθύνσεις για ένα ορθό θεσμικό πλαίσιο για τον αιγιαλό:

  1. Ολοκληρωμένη διαχείριση και οριοθέτηση της παράκτιας ζώνης, ως φυσικής υποδομής για μια πραγματικά ζωντανή οικονομία και ένα περιβαλλοντικά ασφαλές μέλλον και ως χαρακτηριστικού ελληνικού τοπίου και στοιχείου της ελληνικής πολιτισμικής ταυτότητας.
  2. Θέσπιση αδόμητης ζώνης τουλάχιστον 100 μ. για νέες κατασκευές, όπως επιτάσσει το Πρωτόκολλο «για την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών της Μεσογείου» (Απόφαση Συμβουλίου 2009/89/ΕΚ).
  3. Κατοχύρωση της απρόσκοπτης πρόσβασης και κοινής χρήσης όλης της έκτασης του αιγιαλού και της παραλίας.
  4. Ολοκληρωμένη διαχείριση της παράκτιας ζώνης και όχι αποσπασματική ή ανάλογα με τις προτεραιότητες του κάθε συναρμόδιου υπουργείου, με βάση την προσέγγιση της απόφασης 2009/89/ΕΚ.
  5. Διασφάλιση του θεσμικού διατομεακού συντονισμού των διάφορων διοικητικών υπηρεσιών και των περιφερειακών και τοπικών αρχών για την παράκτια ζώνη.
  6. Άμεση καταγραφή και δημοσιοποίηση όλων των αυθαιρέτων σε αιγιαλό και παραλία, επιβολή και είσπραξη των σχετικών προστίμων.
  7. Διασφάλιση της προστασίας και οικοσυστημικής διαχείρισης των παρόχθιων οικοσυστημάτων και του κοινόχρηστου χαρακτήρα της και παρόχθιας ζώνης σε όλες τις λίμνες και τους ποταμούς.

«Νομοσχέδια, όπως τα πρόσφατα για αιγιαλό και δάση, αλλοιώνουν και εν τέλει παραδίδουν άνευ όρων τον φυσικό μας χώρο. Τέτοιες πολιτικές επιλογές υποτιμούν τους φυσικούς μας πόρους και μας καθιστούν όχι πιο ανταγωνιστικούς αλλά φθηνότερους. Τόσο φθηνότεροι που στο τέλος θα έχουμε πουλήσει «κάτω του κόστους» τη μοναδικότητά της χώρας μας και θα σκοτώσουμε εμείς οι ίδιοι κάθε προοπτική για βιώσιμη ανάπτυξη και ποιότητα ζωής. Για την Ελλάδα της κρίσης και με τα όσα συμβαίνουν γύρω μας, η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος έχει σημασία μόνο αν μπορούμε να πάρουμε ξεκάθαρη θέση: τι θέλουμε τελικά για τον τόπο μας; Πώς θέλουμε να αναπτυχθούμε, εμείς και οι επόμενοι από εμάς; Η υιοθέτηση ενός βιώσιμου και όχι καταστροφικού θεσμικού πλαισίου για τον αιγιαλό και τα δάση μπορεί να είναι ένα πρώτο βήμα», σημειώνει ο Δημήτρης Καραβέλλας, Διευθυντής του WWF Ελλάς.

via WWF

Δείτε εδώ την επιστολή προς τους Υπουργούς Τουρισμού, Οικονομικών και Περιβάλλοντος.
Δείτε εδώ το κείμενο – πλαίσιο διεκδίκησης με τις κατευθύνσεις για ένα αποτελεσματικό και σαφές θεσμικό πλαίσιο για την παράκτια ζώνη.

In Greece, a battle to reclaim the seashore as commons by Maria Hadjimichael

Image
A grassroots campaign is taking off against the proposed privatization and commodification of one of Greece’s last-remaining utopias: its coastline.

Seashores are one of the clearest manifestations of what is generally considered to constitute “the commons”: a place where access is free and the gratification of being present can be the same for all, irrespective of the size of their paycheck. Unfortunately, in real life this is not always the case. A seashore undisturbed by humans represents for many (even unknowingly) a utopian vision of what society can be in that grey area which is neither private nor state-owned.

However, actions such as those by Greek Finance Minister Yiannis Stournaras, who recently proposed a bill threatening the right of access to the country’s beaches, are a burning reminder that the seashore — just like the square — is no longer a common space. Rather, it is a space that the government donates to the people by concession, until the opportunity arises to enclose and subsequently monetize and valorize the former common property. The Greek bill for the privatization of the seashore, besides proposing restrictions on the public’s longstanding constitutional right of free access to the coastline, also proposes to grant developers the right to appropriate the seashore and to provide amnesty to existing structures built in breach of current legislation.

There was an immediate public outcry in opposition to the bill. With the help of a group called ‘Save the Greek Seashore: A Citizens’ Initiative’ — a grassroots, nonpartisan mobilization that aims to “safeguard Greece’s unique and irreplaceable shoreline as part of humanity’s commonwealth” — the news about the bill spread fast through social media. The opposition was strong: more than 122,000 signatures were collected in a petition demanding the bill to be scrapped. Spearheaded by the people and with the support of environmental NGOs, the movement created such a storm that even members of the ruling parties are now jumping ship.

On Tuesday, May 13, 2014, the Greek government unexpectedly announced that the bill would be halted and reconsidered with potential amendments after the European elections, which took place on May 25. Even though this delay constituted a small victory for the movement, the coastline is far from safe yet, even more so because attempts to privatize beaches in Greece are nothing new.

Read on…

Maria Hadjimichael is a researcher in the governance of common resources, with a focus on marine issues, at Aalborg University in Denmark.

Μην καταστρέψετε τις ακτές σας, όπως η Ισπανία

Επιστολή με την οποία καλεί την ελληνική κυβέρνηση να μην ακολουθήσει το αποτυχημένο παράδειγμα της Ισπανίας στη διαχείριση του αιγιαλού απέστειλε σήμερα προς τους Υπουργούς Οικονομικών και Τουρισμού, ο Διευθυντής του WWF Ισπανίας.

«Όπως είμαι σίγουρος πως θα γνωρίζετε, η Ισπανία είναι η χώρα της Μεσογείου που υποφέρει τα μέγιστα από τη δραματική αλλοίωση και καταστροφή της παράκτιας ζώνης της. Η εκτεταμένη οικοδομική δραστηριότητα τις τελευταίες δεκαετίες, δίχως πρόβλεψη για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις είχε καταστροφικές συνέπειες, τις οποίες η χώρα καλείται να αντιμετωπίσει τα επόμενα χρόνια.

Αυτή τη στιγμή, το 75% των ισπανικών ακτών έχει οικοδομηθεί ή βρίσκεται σε στάδιο οικοδόμησης (με ρυθμό 8 εκτάρια ανά ημέρα τα τελευταία 20 χρόνια), ενώ το πρώτο χιλιόμετρο ακτογραμμής έχει οικοδομηθεί πλήρως στο ένα τρίτο των μεσογειακών ακτών της Ισπανίας. Την ίδια στιγμή, σχεδόν μισό εκατομμύριο κατοικίες είναι κενές.

[…] Η περιβαλλοντική υποβάθμιση των ακτών δεν έχει μόνο περιβαλλοντικές, αλλά και οικονομικές επιπτώσεις. Η κατάληψη περισσότερου από το 70% του αιγιαλού προκάλεσε απώλεια ανταγωνιστικότητας, ελκυστικότητας και περιβαλλοντικής ποιότητας με αντίστοιχα αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα και τη σταθερότητα του τουρισμού.»

Το παραπάνω αποτελεί ένα μόνο απόσπασμα της επιστολής που απέστειλε σήμερα προς τους Υπουργούς Οικονομικών και Τουρισμού, κ. Στουρνάρα και κα. Κεφαλογιάννη, ο Διευθυντής του WWF Ισπανίας, Χουάν Κάρλος δελ Όλμο. Με την Ισπανία να αποτελεί ένα μεσογειακό παράδειγμα προς αποφυγή ως προς τη μη βιώσιμη διαχείριση των ακτών της και την υποβάθμιση του τουριστικού της προϊόντος, ο Διευθυντής του WWF Ισπανίας καλεί με επείγοντα τρόπο την ελληνική κυβέρνηση να μην υποπέσει στα λάθη της χώρας του με το καταστροφικό – όπως τέθηκε στη διαβούλευση – νομοσχέδιο για τον αιγιαλό και την παραλία.

Χαρακτηριστικά, ο Χουάν Κάρλος δελ Όλμο καλεί «εκ βάθους καρδιάς» τους Υπουργούς να εξασφαλίσουν «πως οποιαδήποτε νομοθεσία που αφορά στην παράκτια ζώνη θα εγγυάται την προστασία των παράκτιων οικοσυστημάτων και των οικολογικών υπηρεσιών που παρέχουν, ούτως ώστε να αναγνωριστεί η Ελλάδα διεθνώς ως σημαντικός τουριστικός προορισμός με σεβασμό για το βασικό τουριστικό προϊόν: τη φύση».

«Το WWF Ελλάς έχει εξ αρχής ταχθεί ενάντια σε αυτό το καταστροφικό νομοσχέδιο, ενώ οι πρωτοφανείς αντιδράσεις εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών αλλά και φορέων εξανάγκασαν την Κυβέρνηση να αναδιπλωθεί, «παγώνοντάς» το προς το παρόν. Παρόλα αυτά, με τις Ευρωεκλογές να αποτελούν πλέον παρελθόν, οφείλουμε όλοι να επαγρυπνούμε για τα επόμενα βήματα του Υπουργείου και να πιέζουμε για ένα αποτελεσματικό, προστατευτικό και οικολογικά βιώσιμο θεσμικό πλαίσιο για τις ακτές μας. Το αποτυχημένο παράδειγμα της Ισπανίας δεν μπορεί να αποτελεί πρότυπο, αν θέλουμε πραγματικά να βγούμε από την κρίση, αξιοποιώντας με υγιή τρόπο το μοναδικό μας συγκριτικό πλεονέκτημα που δεν είναι άλλο από το φυσικό μας κεφάλαιο», σημείωσε ο Δημήτρης Καραβέλλας, Διευθυντής του WWF Ελλάς.

 via WWF

Εδώ ολόκληρη η επιστολή (Aγγλικά)

Παρατηρήσεις Ι.Μ.Δ.Α. επί του Σχεδίου Νόμου για την «Οριοθέτηση, Διαχείριση και Προστασία Αιγιαλού και Παραλίας»

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΑΡΑΓΚΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

 

επί του Σχεδίου Νόμου για την «Οριοθέτηση, Διαχείριση και Προστασία Αιγιαλού και Παραλίας»

             Στο σχέδιο νόμου που τέθηκε σε διαβούλευση από το Υπουργείο Οικονομικών με αντικείμενο την «οριοθέτηση, διαχείριση και προστασία αιγιαλού και παραλίας», υπογραμμίζεται ότι η «οικονομική σημασία της παράκτιας ζώνης είναι τεράστια και απαιτείται να απελευθερωθούν οι τεράστιες δυνατότητες οικονομικής ανάπτυξης που παρέχει». Συνεπώς, σύμφωνα πάντα με την αιτιολογική έκθεση, «επιδίωξη του προτεινόμενου σχεδίου νόμου είναι (…) η περαιτέρω απλούστευση των διαδικασιών διαχείρισης και αξιοποίησης των παράκτιων, παραλίμνιων και παραποτάμιων κοινοχρήστων εκτάσεων, της έκδοσης των αδειών παραχώρησης της χρήσης για την οικονομική αξιοποίηση των κοινοχρήστων πραγμάτων, καθώς και της εκτέλεσης έργων αναγκαίων για την εθνική οικονομία, με σεβασμό στο ευαίσθητο περιβάλλον της παράκτιας ζώνης και με διασφάλιση στον απαραίτητο βαθμό της κοινής χρήσης».

Ωστόσο, το σχέδιο νόμου δεν υπηρετεί σε καμία περίπτωση την αναλογική και ισορροπημένη σχέση ανάμεσα στην ανάγκη της οικονομικής ανάπτυξης και τον σεβασμό της προστασίας και του δημόσιου χαρακτήρα του περιβαλλοντικού αγαθού, καθώς περιλαμβάνει διατάξεις που αφενός παραβιάζουν το δικαίωμα ελεύθερης πρόσβασης στον αιγιαλό και την παραλία, αφετέρου συνιστούν σημαντική οπισθοδρόμηση στην περιβαλλοντική προστασία σε σχέση με το νόμο 2971/2000[1]. Παράλληλα, ο εξορθολογισμός των σχετικών διαδικασιών μάλλον υπονομεύει τις δικαιοκρατικές εγγυήσεις της προστασίας του περιβάλλοντος και εκτείνεται μέχρι την νομιμοποίηση παράνομων έως τώρα πρακτικών. Ως εκ τούτου, θέτει σοβαρά ζητήματα συνταγματικότητας και παραβίασης διεθνών υποχρεώσεων της χώρας μας. Τέλος, συμβάλλει καθοριστικά στην άμετρη εκχώρηση της χρήσης των αιγιαλών και των παραλιών από ιδιώτες, με αποτέλεσμα την ιδιωτικοποίηση αγαθών δημοσίου χαρακτήρα.

Ειδικότερα, παρατηρούμε τα εξής:

 Ι. Αποκλειστική χρήση και κατάληψη αιγιαλών και παραλιών από ιδιώτες: κατάργηση του δικαιώματος ελεύθερης και ακώλυτης πρόσβασης των πολιτών (αρ. 2 παρ. 1, 5 παρ. 1 και 24 Σ, αρ. 8 ΕΣΔΑ[2])

 Μία από τις πιο αξιοσημείωτες και επικίνδυνες «καινοτομίες» του σχεδίου νόμου σε σχέση με το νόμο 2791/2000 είναι η απάλειψη της ρητής κατοχύρωσης του δικαιώματος ελεύθερης και ακώλυτης πρόσβασης των πολιτών σε αιγιαλό, παραλία, όχθη και παρόχθια ζώνη·δικαίωμα το οποίο, υπενθυμίζουμε, κατοχυρώνεται συνταγματικά (αρ. 2 παρ. 1, 5 παρ. 1 και 24 Σ[3]). Ειδικότερα, στα άρθρα 2 παρ. 3 και 10 παρ. 1 δεν γίνεται καμία αναφορά στον κοινόχρηστο χαρακτήρα του αιγιαλού και της παραλίας καθώς και στην προστασία και διαφύλαξη της φυσικής μορφολογίας και των βιοτικών στοιχείων τους. Αντιθέτως, η υπαγωγή της απλής χρήσης αιγιαλού και παραλίας για «την εξυπηρέτηση λουομένων» ή «την αναψυχή του κοινού» (αρ. 11 παρ. 1), εξυπηρετεί την εμπορική χρήση τους από ιδιώτες, δηλαδή επιχειρήσεις και μεγάλες τουριστικές μονάδες. Επιπρόσθετα, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ως προς την έκταση αιγιαλού που παραχωρείται και καμία ενδιάμεση απόσταση ελεύθερης ζώνης μεταξύ των διαφόρων χώρων του αιγιαλού που έχουν παραχωρηθεί (αρ. 10 παρ. 1), κάτι που εύλογα θα σημάνει την πλήρη κατάληψη των παραλιών από ιδιώτες.

Σύμφωνα με το άρθρο 10 παρ. 3 του σχεδίου νόμου, «στην πράξη παραχώρησης περιλαμβάνονται όροι χρήσης που διασφαλίζουν την πρόσβαση του κοινού, ύστερα από αιτιολογημένη στάθμιση των συμφερόντων που εξυπηρετούνται ή βλάπτονται από την παραχώρηση…». Είναι σαφές, από μόνη τη γραμματική διατύπωση της διάταξης, ότι η ελεύθερη και ακώλυτη πρόσβαση του κοινού δεν είναι πλέον ανεπιφύλακτη, αλλά εξαρτάται από την «αιτιολογημένη στάθμιση των συμφερόντων που εξυπηρετούνται ή βλάπτονται από την παραχώρηση» (αρ. 10 παρ. 3), στην οποία προβαίνει ο Υπουργός Οικονομικών, ο οποίος έχει εξουσιοδοτηθεί να καθορίζει με αποφάσεις τους όρους που διασφαλίζουν τη δυνατότητα χρήσης του πράγματος (αρ. 23 παρ. 2 εδ. στ’). Συνεπώς, το δικαίωμα της ελεύθερης πρόσβασης αποδυναμώνεται καθοριστικά ως προς την κανονιστική του εμβέλεια, καθώς υπόκειται στην αποκλειστική εκτίμηση και την ενδεχόμενη αυθαίρετη κρίση του αρμόδιου Υπουργού.

ΙΙ. «Αξιοποίηση» και ιδιωτικοποίηση αιγιαλών και παραλιών: παραβίαση του δικαιώματος των πολιτών στο φυσικό περιβάλλον (αρ. 24 παρ. 1 και 106 παρ. 2 Σ, 8 ΕΣΔΑ, αρ. 11 παρ. 1 και 15 παρ. 1 ΔΣΟΙΚΠΔ[4], αρ. 7 και 37 ΧΘΔΕΕ[5])

 Στο άρθρο 1 παρ. 2 του σχεδίου νόμου, ο ορισμός της «παραλίας» δεν περιλαμβάνει πρόβλεψη για πλάτος μέχρι και πενήντα (50) μέτρων από την οριογραμμή του αιγιαλού, όπως αντίθετα προέβλεπε το αρ. 1 παρ. 2 του νόμου 2971/2001. Η καταγραφή στο άρθρο 2 παρ. 2 των λιμνών (τεχνητών και φυσικών) και ποταμών που διαθέτουν όχθη και παρόχθια όχθη κατά την έννοια των διατάξεων του παρόντος σχεδίου νόμου είναι αναμφίβολα υπερβολικά περιοριστική. Επιπλέον, με τη διάταξη που περιλαμβάνει το άρθρο 6 παρ. 1 είναι πια δυνατή, μετά από τον καθορισμό της ζώνης παραλίας από την αρμόδια Επιτροπή, η έκδοση άδειας για εκτέλεση οικοδομικών εργασιών σε ακίνητα που απέχουν πενήντα (50) μέτρα από την οριογραμμή του αιγιαλού αντί για εκατό (100), όπως ίσχυε με τον προηγούμενο νόμο. Ταυτόχρονα, η παράγραφος 2 του ίδιου άρθρου προβλέπει σύντομη προθεσμία δύο (2) μηνών για τη λήψη απόφασης για την υποχρεωτική χάραξη παραλίας, μετά το πέρας της οποίας τεκμαίρεται η ύπαρξη ζώνης παραλίας πλάτους δέκα (10) μέτρων.

Το πιο σημαντικό είναι ότι επιτρέπεται με σύμφωνη γνώμη του αρμόδιου Υπουργείου η παραχώρηση εκτάσεων που περιλαμβάνουν κηρυγμένους αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία, ιστορικούς τόπους ή προστατευόμενες περιβαλλοντικά περιοχές, τοπία ιδιαιτέρου κάλλους ή ευπαθή οικοσυστήματα (αρ. 10 παρ. 4), κατά παράβαση σχετικών διεθνών συνθηκών και του ενωσιακού δικαίου[6]. Μία ακόμη επιβαρυντική λεπτομέρεια συνιστά το γεγονός ότι η ανάκληση πράξης παραχώρησης γίνεται πλέον μόνο για λόγους δημοσίου συμφέροντος (αρ. 10 παρ. 8), έννοια πολύ πιο ασαφής από τη ρητή κατοχύρωση του δικαιώματος ανάκλησης για λόγους προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος που προέβλεπε μεταξύ άλλων ο ν. 2791/2000.

Προβληματισμό προκαλεί, επίσης, ως προς την τήρηση των θεσμικών εγγυήσεων που περιβάλλουν την απόφαση παραχώρησης της χρήσης του αιγιαλού, η διάταξη του αρ. 12 παρ. 1, σύμφωνα με την οποία η παραχώρηση χρήσης αιγιαλού για εκτέλεση έργων μπορεί να πραγματοποιείται για την εξυπηρέτηση επιχειρηματικών και άλλων σκοπών με απόφαση του ΓΓ Αποκεντρωμένης Διοίκησης, εφόσον κρίνεται ότι τα έργα είναι απολύτως απαραίτητα για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού. Επίσης, διευρύνεται υπέρμετρα η δυνατότητα τοποθέτησης πλωτών εξεδρών στη θάλασσα (δημιουργία εξεδρών εμβαδού 1.500 αντί 100 τ.μ.) και προβλέπεται για πρώτη φορά η δημιουργία θαλάσσιων ή λιμναίων πάρκων αναψυχής που καλύπτουν επιφάνεια μέχρι χιλίων πεντακοσίων τετραγωνικών μέτρων (αρ. 13 παρ. 1). Ακόμη, σε εξόφθαλμη αντίθεση με τη συνταγματική επιταγή της προστασίας του περιβάλλοντος έρχεται το άρθρο 13 παρ. 5 που επιτρέπει την επιχωμάτωση θαλάσσιου χώρου για την εξυπηρέτηση τουριστικών μονάδων που ασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα, η οποία έχει ενταχθεί στο θεσμικό πλαίσιο των Στρατηγικών Επενδύσεων ή για την οποία έχει εγκριθεί ΕΣΧΑΔΑ ή ΕΣΧΑΣΕ[7].

Εξίσου απροκάλυπτα αντίθετη με τις αρχές ενός σύγχρονου Κράτους Δικαίου είναι και η ρύθμιση που προβλέπει δυνατότητα νομιμοποίησης (και όχι έκδοσης σχετικής άδειας εκ των υστέρων) έργων που κατασκευάστηκαν κατά παράβαση ισχυουσών διατάξεων πριν την έναρξη του παρόντος νόμου (αρ. 15 παρ. 1). Με δεδομένη, επίσης, τη διάταξη του άρθρου 18 που προβλέπει την εξάλειψη ποινικών κυρώσεων για ιδιοκτήτες αυθαιρέτων και υπαλλήλων που έχουν εκδώσει παράνομη άδεια, καθίσταται προφανής η επικινδυνότητα των σχετικών διατάξεων για το περιβάλλον.

ΙΙΙ. Συμπεράσματα

 Συνοπτικά, το παρόν σχέδιο νόμου συνιστά βαθειά οπισθοδρόμηση στην περιβαλλοντική προστασία, σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς του νόμου 2971/2001. Η δυνατότητα αποκλειστικής χρήσης του αιγιαλού από ιδιωτικές επιχειρήσεις-μεγάλες τουριστικές εγκαταστάσεις, δίχως να διασφαλίζεται η δυνατότητα της ελεύθερης και ακώλυτης πρόσβασης των πολιτών, υπηρετεί την πλήρη κατάληψη και εκμετάλλευση των αιγιαλών και των παραλιών από ιδιωτικά συμφέροντα. Η δε παραχώρηση του αιγιαλού και της παραλίας για την εκτέλεση έργων εκτείνεται ανεπίτρεπτα μέχρι και την επιχωμάτωση της θάλασσας. Εφόσον τα παραπάνω συνδυαστούν και με τις σκανδαλώδεις διατάξεις περί δυνατότητας νομιμοποίησης αυθαιρέτων και εξάλειψης ποινικών κυρώσεων σε περιπτώσεις παραβίασης του νόμου, καθίσταται σαφής η επαπειλούμενη ζημία του φυσικού περιβάλλοντος.

Οι προτεινόμενες διατάξεις θέτουν ωστόσο και σοβαρά ζητήματα αντισυνταγματικότητας, εφόσον δεν κατοχυρώνουν το δικαίωμα πρόσβασης των πολιτών σε κοινόχρηστα πράγματα, όπως ο αιγιαλός και η παραλία, κατά παράβαση των άρθρου 970 του Αστικού Κώδικα και των άρθρων 5 παρ. 1 και 24 παρ. 1 του Συντάγματος[8]. Παράλληλα, η άμεση εφαρμογή τους, χάριν της εντατικής οικονομικής «αξιοποίησης», θα οδηγήσει μοιραία σε σημαντική υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος, η προστασία του οποίου κατοχυρώνεται, ως γνωστό, ως δικαίωμα και υποχρέωση του Κράτους από το άρθρο 24 παρ. 1 του Συντάγματος. Σε αυτό το σημείο, οφείλουμε να τονίσουμε ότι το άρθρο 106 παρ. 2 του Συντάγματος προβλέπει ρητά, μεταξύ άλλων, ότι «η ιδιωτική οικονομική πρωτοβουλία δεν επιτρέπεται να αναπτύσσεται σε βάρος…της ανθρώπινης αξιοπρέπειας», έννοια η οποία περιλαμβάνει οπωσδήποτε και την απόλαυση του φυσικού περιβάλλοντος. Συμπερασματικά, παραβιάζεται το (συνταγματικό) δικαίωμα των πολιτών στην ελεύθερη και ακώλυτη πρόσβαση στον αιγιαλό και την παραλία, καθώς και το αντίστοιχο δικαίωμα στη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, το οποίο προστατεύεται επιπρόσθετα και από διεθνείς συνθήκες και διατάξεις του ενωσιακού δικαίου που δεσμεύουν την Ελλάδα[9]. Και, δυστυχώς, φοβούμαστε ότι όταν κηρυχθεί δικαστικά η αντισυνταγματικότητα των εν λόγω διατάξεων, θα είναι ενδεχομένως ήδη αργά, καθώς θα έχουμε βρεθεί ενώπιον συντελεσμένων γεγονότων.

Είναι, επίσης, προφανές ότι το σχέδιο νόμου δεν συνιστά άσκηση επί χάρτου, αλλά περιλαμβάνει (φωτογραφικές) διατάξεις που θα εφαρμοσθούν αυτόματα σε συγκεκριμένες και εκ των προτέρων γνωστές περιπτώσεις. Ειδικότερα, οφείλουμε να αναδείξουμε τον αφανή ρόλο του ΤΑΙΠΕΔ στην πλήρη ιδιωτικοποίηση των ελληνικών αιγιαλών και παραλιών, ο οποίος συνομολογείται άρρητα σε διάφορα επουσιώδη σημεία του σχεδίου νόμου (βλ. για παράδειγμα την αναφορά στην «παραχωρούσα αρχή» αντί του Υπουργείου Οικονομικών στο άρθρο 10 παρ. 5 ή στις ΕΣΧΑΔΑ στο άρθρο 13 παρ. 5[10]). Η ψήφιση του νόμου θα «απελευθερώσει» το ΤΑΙΠΕΔ, ώστε να προχωρήσει άμεσα στην παραχώρηση αιγιαλών και παραλιών για εντατική οικονομική αξιοποίηση και για εκτέλεση έργων από μεγάλες τουριστικές μονάδες που ασκούν σε όμορη με τον αιγιαλό έκταση επιχειρηματική δραστηριότητα. Συνεπώς, δεν πρέπει να μας διαφεύγει η ουσία των ρυθμίσεων και οι απώτερες συνέπειες της εφαρμογής τους: με αυτό το σχέδιο νόμου το ΤΑΙΠΕΔ λαμβάνει το πράσινο φως για τη μαζική «αξιοποίηση»/ιδιωτικοποίηση αιγιαλών και παραλιών που θα επιφέρει σοβαρή αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος, αποκλεισμό των πολιτών από την απόλαυση του, κατά κοινή ομολογία, σημαντικότερου κοινόχρηστου πράγματος που έχει να προσφέρει η χώρα μας και απώλεια της ιδιομορφίας και της ξεχωριστής ταυτότητας που διαθέτει το υψηλού κάλλους ελληνικό φυσικό τοπίο.

 ————————————————————————————-

 [1] Βλ. σχετικά τα γενικά και ειδικά σχόλια που περιέχονται στην έκτακτη παρέμβαση του WWF Ελλάς προς τα μέλη της Βουλής των Ελλήνων (5 Μαΐου 2014), διαθέσιμη στο http://www.wwf.gr/images/pdfs/Epistoli-pros-vouleftes-gia-nomosxedio-aigialou-May2014.pdf.

[2]Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), κυρώθηκε από τη χώρα μας με το N.Δ. 53 της 19/20 Σεπτεμβρίου 1974.

[3] Βλ. ενδεικτικά ΣτΕ Ολ 891/2008.

[4] Το Διεθνές Σύμφωνο Οικονομικών, Κοινωνικών και Πολιτιστικών Δικαιωμάτων κυρώθηκε από τη χώρα μας με το νόμο 1532 της 19ης Μαρτίου 1985.

[5] Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος με τη Συνθήκη της Λισαβόνας έχει αποκτήσει το ίδιο νομικό κύρος με τις ιδρυτικές Συνθήκες (αρ. 6 παρ. 1 Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση).

[6] Βλ. σχετικά Γνωμοδότηση της 9ης Φεβρουαρίου 2014 της Αλίκης Γιωτοπούλου-Μαραγκοπούλου, Ομότιμης Καθηγήτριας Παντείου Πανεπιστημίου και Προέδρου του Ιδρύματος Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΙΜΔΑ), επί των συνεκδικαζομένων την 11-02-2014 ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας υπ’αριθμ. 3036/25-06-2003 και 3877/23-09-2013 αιτήσεων ακυρώσεως.

[7] Οι Στρατηγικές Επενδύσεις αφορούν στη λεγόμενη διαδικασία fasttrackεπενδύσεων που προβλέπει ο Ν.3894/2010. Ο ίδιος νόμος (αρ. 24 Ν.3894/2010, όπως τροποποιήθηκε από το αρ. 2 παρ. 20 του Ν. 4072/2012 και το αρ. 5 παρ. 1 του Ν.4146/2013) προβλέπει επίσης τα Ειδικά Σχέδια Χωρικής Ανάπτυξης Στρατηγικών Επενδύσεων (ΕΣΧΑΣΕ), προκειμένου κυρίως για την αξιοποίηση της περιουσίας της Εκκλησίας. Τέλος, ο Ν.3986/2011, δηλαδή ο ιδρυτικός νόμος του ΤΑΙΠΕΔ, προβλέπει (αρ. 12 και επ.) τα Ειδικά Σχέδια Χωρικής Ανάπτυξης Δημόσιων Ακινήτων (ΕΣΧΑΔΑ) προκειμένου για την αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας που ανήκει στο κράτος.

[8] Π. Δ. Δαγτόγλου, Γενικό Διοικητικό Δίκαιο¸ 6η έκδοση, Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα-Θεσσαλονίκη, 2012, σελ. 702-708.

[9] Ενδεικτικά αναφέρουμε το άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), τα άρθρα 11 παρ. 1 και 15 παρ. 1 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα (ΔΣΟΙΚΠΔ), καθώς και τα άρθρα 7 και 37 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΧΘΔΕΕ).

[10] Για το ρόλο των ΕΣΧΑΔΑ βλ. αρ. 12 και επ. Ν.3986/2011, δηλαδή του ιδρυτικού νόμου του ΤΑΙΠΕΔ.